Abuja – Gwamnatin Tarayya na nazarin yiwuwar sake aiwatar da tsauraran matakan tsarin rage amfani da kuɗi a hannu (cashless policy) a wani yunƙuri na dakile yawaitar garkuwa da mutane da sauran manyan laifuffukan da ke ƙara barazana ga tsaron ƙasa.
Rahotanni sun nuna cewa babban manufar shirin ita ce katse hanyoyin samun kuɗaɗen da ke ba wa masu laifi damar ci gaba da gudanar da ayyukansu. A cewar masu ruwa da tsaki, amfani da kuɗi a hannu ya kasance hanya mafi sauƙi ga masu garkuwa da mutane wajen karɓar kuɗin fansa ba tare da barin wata alama da za a iya bibiyarta ba.
Masana sun bayyana cewa duk lokacin da aka gudanar da mu’amalar kuɗi ta bankuna ko hanyoyin biyan kuɗi na zamani, ana iya gano inda kuɗin suka fito da kuma inda suka nufa. Amma idan an biya kuɗin fansa da tsabar kuɗi, sau da yawa bincike kan yadda kuɗin suka zagaya yana ƙarewa nan take.
Wannan ne ke bai wa ƙungiyoyin masu aikata laifuka damar karɓar makudan kuɗaɗe, rarraba su da kuma safararsu cikin sauƙi ba tare da tayar da hankalin hukumomi ba. Ana sa ran cewa sake ƙarfafa tsarin cashless zai tilasta yawan mu’amaloli su gudana ta hanyoyin da za a iya sa ido a kansu, lamarin da zai taimaka wa jami’an tsaro gano abubuwan da ke nuna yiwuwar aikata laifi tun kafin hare-hare su afku.
Jami’an tsaro sun yi imanin cewa rage amfani da kuɗi a hannu zai ƙara inganta bayanan sirrin da suke samu. Idan mafi yawan biyan kuɗi suna gudana ta hanyoyin lantarki, za a iya gano wasu alamu kamar manyan kuɗaɗen da aka tura ba zato ba tsammani, asusun da ke aiki ne kawai yayin tattaunawar fansa, ko kuma kuɗaɗen da ake rarrabawa ta ƙananan asusu da dama domin ɓoye asalinsu.
Masana harkokin tsaro sun ce garkuwa da mutane domin neman kuɗin fansa na daga cikin manyan matsalolin tsaro da ke addabar al’ummomi a Najeriya a yau. Sun bayyana cewa hare-haren ba su tsaya kan attajirai ko ’yan siyasa kaɗai ba, domin yanzu matafiya a manyan hanyoyi, manoma, ɗalibai, sarakunan gargajiya da mazauna yankunan karkara na fuskantar barazanar.
A cewarsu, abin da ya haɗa waɗannan hare-hare shi ne yadda amfani da kuɗi a hannu ke sauƙaƙa aikata laifin tare da wahalar gano masu hannu a ciki. Wasu masana na ganin cewa ƙarfafa tsarin cashless zai taimaka wajen zamanantar da harkokin kuɗi da kuma bai wa hukumomi damar amfani da bayanan mu’amaloli wajen gurfanar da masu laifi a gaban kotu da kuma gano abokan hulɗarsu.
Sai dai sun yi gargaɗin cewa tsarin kaɗai ba zai magance matsalar gaba ɗaya ba. Sun jaddada cewa dole ne a samar da ingantattun hanyoyin sadarwa, bankuna da wakilan kuɗin wayar salula a yankunan karkara domin jama’a su sami damar amfani da tsarin cikin sauƙi.
Haka kuma, an nuna damuwa kan batun shigar da kowa cikin tsarin harkokin kuɗi. Masana sun ce idan har ayyukan banki ba su isa kowane gari da ƙauye ba, tsaurara dokokin kuɗi a hannu na iya cutar da talakawa fiye da yadda zai shafi masu aikata laifuka. Saboda haka, suna ganin cewa faɗaɗa ayyukan banki, inganta hanyoyin sadarwa da kuma tabbatar da bin doka dole ne su tafi tare idan ana son tsarin ya yi tasiri.
A wani ci gaba mai alaƙa da matsalar tsaro, akwai kyakkyawan fata kan batun ɗalibai 39 da malamai bakwai da aka sace daga yankin Karamar Hukumar Oriire ta Jihar Oyo. An sace su ne bayan wasu ’yan bindiga sun kai hari makarantar Baptist Nursery and Primary School da ke Yawota tare da wasu makarantu biyu da ke kusa a ranar 15 ga Mayu, 2026.
Tun bayan aukuwar lamarin, jami’an tsaro suka ƙara matsa kaimi a wani sashe na dajin National Park inda ake kyautata zaton ana tsare da waɗanda aka sace. Dakarun tsaro da sauran hukumomi sun toshe hanyoyin tserewa tare da ƙara matsin lamba kan masu garkuwar.
Jami’ai sun bayyana cewa aikin ceto mutanen da aka sace ya shiga wani muhimmin mataki. Rahotannin sirri sun nuna cewa matsin lambar da ake yi wa masu garkuwar ya kai matsayin da ya sa suke fuskantar matsaloli wajen sauya wuraren ɓuya. Haka kuma, ana zargin kashe wani malami da masu garkuwar suka yi wata dabara ce ta tsoratar da gwamnati domin ta amince da buƙatunsu.
Tun farko dai masu garkuwar sun nemi a saki wasu da ake tsare da su tare da biyan kuɗin fansa. Sai dai rahotanni na nuna cewa tsananin matsin lambar da jami’an tsaro ke yi ya sa suka sassauta wasu daga cikin waɗannan buƙatu.
Wasu rahotanni sun danganta harin da wasu mutane da ake zargin suna da alaƙa da ƙungiyar Jama’atu Ansarul Muslimeena Fi Biladis Sudan, wadda aka fi sani da Ansaru, ƙungiya mai alaƙa da ayyukan ta’addanci a arewacin Najeriya.
Duk da haka, jami’an tsaro sun bayyana kwarin gwiwar cewa ci gaba da matsin lambar da ake yi zai taimaka wajen tarwatsa cibiyar masu garkuwar tare da tabbatar da kuɓutar da dukkan waɗanda har yanzu suke hannunsu cikin koshin lafiya.
Saƙon da hukumomi ke isarwa a bayyane yake: babu wani yanki a Najeriya da zai zama mafaka ga masu aikata laifuka yayin da ayyukan tsaro ke ci gaba da gudana a faɗin ƙasar.