Godiya ta tabbata ga Allah Madaukakin Sarki wanda ya bamu rai da lafiya. Yabo da aminci su tabbata ga Annabi Muhammadu (SAW). Ina muku gaisuwa da fatan alheri.
Ya ku 'yan uwa, abokai da maziyarta, ina tsaye a gaban ku ne don yin jawabi a kan wata cuta da ta dade tana addabar al'ummar duniya musamman mu a Najeriya da Afirka gaba ɗaya. Wannan cuta ita ce Cutar Tarin Fuka (Tuberculosis ko TB). Ina fata wannan jawabi zai kara wayar da kanmu da kuma taimaka mana wajen fahimtar yadda za mu kare kanmu da iyalanmu daga wannan cuta mai hatsarin gaske.
1. MA'ANAR CUTAR TARIN FUKA
Cutar Tarin Fuka cuta ce mai saurin yaduwa daga mutum zuwa mutum. Ta na faruwa ne sakamakon kamuwa da ƙananan ƙwayoyin cuta da ake kira Mycobacterium tuberculosis. Duk da cewa wannan cuta tana iya kaiwa ga wasu sassan jiki kamar ƙashi, koda, hanji, ko ma ƙwalƙwalwa, amma galibi tana farautar huhu ne – wato fuka-fukan da muke amfani da su wajen numfashi. Shi ya sa ake kiranta da suna "Tarin Fuka" ko "Ciwon Fuka" a Harshen Hausa.
2. YADDA AKE KAMUWA DA CUTAR
Wata muhimmiyar batu da ya kamata mu sani ita ce, cutar tarin fuka ba ta kamuwa ta hanyar cin abinci tare, ko sha ruwa daga kwarya daya, ko kuma ta hanyar runguma ba. A'a.
Yadda take yaduwa shi ne ta iska, kamar haka:
· Sa’ad da mai cutar ya yi tari ko ya yi atishawa, sai ƙwayoyin cutar suka fito cikin iska cikin ƴan ƙwayoyin ruwa marasa gani.
· Idan mutum mai lafiya ya shaka wannan gurbatacciyar iska, to sai ƙwayoyin cutar suka shiga cikin huhunsa, suka fara haifuwa da lalata kyallen jikinsa.
Abin farin ciki shi ne, ba duk wanda ya kamu da ƙwayoyin cutar ba ne zai kamu da cutar nan da nan. Jikin mutum na da ƙarfin tsaro. Wasu mutane suna iya zama masu ɗauke da cutar amma ba su da alamomi – wannan ake kira "latent TB." Amma idan tsarin garkuwar jiki ya yi rauni, sai cutar ta fara bayyana.
3. ALAMOMIN CUTAR TARIN FUKA
Yana da kyau mu san alamomin wannan cuta domin idan muka gan su a kanmu ko a kan wani, mu nemi magani da wuri. Ga manyan alamominta:
· Tari mai ɗorewa – wanda zai iya wuce makonni uku ko hudu.
· Zazzaɓi da gumi – musamman da daddare yayin barci.
· Rashin ƙarfi da gajiya – ko da ba ka yi wani aiki mai nauyi ba.
· Rage nauyi – jiki ya yi kasa da kima ba tare da an rage cin abinci ba.
· Jin zafi a ƙirji da wahalar numfashi.
· Tarin jini yayin tari a wasu lokuta.
Idan kun ga duk waɗannan alamomi a tare, to ku tuntubi likita ko ma'aikatan lafiya kawai.
4. MAGANIN CUTAR TARIN FUKA
Wani abin farin ciki shi ne, cutar tarin fuka cuta ce da ake iya warkewa gaba ɗaya. A zamanin yau, akwai ingantattun magunguna da ake bayarwa a asibitocin gwamnati da masu zaman kansu. Maganin yakan ƙunshi shan ƙwayoyi na tsawon watanni 6 zuwa 9 ba tare da katsewa ba.
Muhimmin abu a nan shi ne, mai cuta dole ne ya ci gaba da shan magani ba tare da tsagaita ba ko da kuwa ya ji lafiya. Idan ya daina magani da wuri, ƙwayoyin cutar za su iya dawowa da ƙarfi, kuma wata rana ma za su iya zama masu juriya ga magunguna – wanda hakan ke da matukar wahala a magance.
Ma'aikatan lafiya suna bin ka'idar DOT (Directly Observed Therapy) inda suke kallon mai cuta yana shan magani a gaban su, don tabbatar da cewa babu tsagaitawa.
5. RIGAKAFIN CUTAR
Ya fi kyau mu yi rigakafi da wuri fiye da yin magani bayan mun kamu. Ga yadda za mu iya kare kanmu:
· Allurar rigakafi – Ana bai wa yara ƙanana allurar BCG wadda ke ba da kariya daga cutar.
· Gudun cunkoso – Cutar tana yaɗuwa cikin sauri a wuraren da jama'a suka cika da rashin iska mai kyau. Mu riƙa buɗe tagogi mu bar iska ta shiga.
· Kula da marasa lafiya – Duk wanda ke da tari mai ɗorewa, ya kamata a gwada shi da wuri.
· Rufe baki da hanci yayin tari ko atishawa.
· Karɓar maganin rigakafi ga waɗanda suka yi hulɗa da mai cuta.
6. TASIRIN CUTAR A NIJERIYA
A Najeriya, cutar tarin fuka na daga cikin manyan cututtuka masu kashe jama'a. A kowace shekara, mutane dubu da dama ke rasa rayukansu sakamakon wannan cuta. Wannan abin bakin ciki ne domin cutar tana da magani kuma ana iya hana ta. Dalilin da yake sa ta ci gaba da yaɗuwa shi ne:
· Rashin wayar da kan jama'a,
· Jinkirin zuwa asibiti,
· Tsagaita magani,
· Talauci da rashin samun ingantattun wuraren kiwon lafiya.
A ƙarshe, ina yi wa kowa kira da mu:
· Nemi magani da wuri – idan ka ga alamomin da na ambata, je asibiti a gwada jikinka.
· Rinka ba da labari – wayar da kan al'ummarmu game da wannan cuta.
· Kaurace wa kyama – masu cutar tarin fuka ba su da laifi; mu taimaka musu su samu magani ba tare da wulaƙanci ba.
· Bi ka'idodin magani – idan ka kamu, ci gaba da shan magani har sai likita ya ce ka daina.
Ku tuna: Cutar tarin fuka ba ta wariyar addini, launin fata ko arziki. Kowa na iya kamuwa da ita. Amma kowa kuma na iya yin magani.
Allah ya ba mu lafiya da tsira. Ina fatan wannan jawabi ya taimaka. Na gode da sauraro.
Wasallam