Jam’iyyar New Nigeria People’s Party (NNPP) ta yi kira ga Gwamnatin Tarayya da Majalisar Dokoki ta Ƙasa da su guji gaggauta aiwatar da tsarin kafa ’yan sandan jihohi, tana mai gargadin cewa idan ba a samar da isassun matakan kariya ba kafin fara aiwatar da tsarin, ana iya amfani da shi ta hanyar da ba ta dace ba.
Jam’iyyar ta bayyana cewa duk da tana goyon bayan raba ikon aikin ’yan sanda domin magance matsalolin tsaro da ƙasar ke fuskanta, lokaci da yanayin da ake ƙoƙarin zartar da dokar sun haifar da damuwa, musamman ganin babban zaɓen shekarar 2027 na ƙaratowa.
Da yake zantawa da wakilinmu ranar Juma’a, Mataimakin Shugaban NNPP na Ƙasa, Nweze Onu, ya ce irin wannan babban sauyi ga Kundin Tsarin Mulki ya kamata ya samo asali ne daga cikakkiyar fahimtar juna ta ’yan ƙasa, ba wai saboda wata manufa ta siyasa ba.
Ya ce, “Saurin da aka yi wajen amincewa da wannan gagarumin sauyin doka ya haifar da zargin cewa muhimman batutuwa kamar ɗaukar alhaki, sa ido, hanyoyin samar da kuɗi, ’yancin gudanar da aiki ba tare da katsalandan ba, da tanade-tanaden kariya a Kundin Tsarin Mulki ba su samu cikakkiyar tattaunawar jama’a da suka cancanta ba.”
A cewarsa, kasancewar ana shirin aiwatar da wannan sauyi gabanin zaɓen 2027 ya sa ya zama dole a yi nazari sosai kan ko gwamnatocin jihohi za su iya amfani da ’yan sandan jihohi wajen tsoratar da abokan hamayya na siyasa, murƙushe masu adawa da kuma yin tasiri a kan tsarin zaɓe.
Onu ya yi gargadin cewa tarihi ya nuna idan hukumomin tsaro ba su da cikakken ’yancin gudanar da aiki da kuma ingantaccen tsarin sa ido, ana iya amfani da su domin cimma muradun siyasa.
Ya kuma yi nuni da ƙungiyoyin tsaro na yankuna da ake da su a yanzu, irin su Ebubeagu da Amotekun, yana mai cewa muhawarorin da aka yi a kansu da kuma wasu rahotannin da suka fito sun haifar da damuwa kan zargin cin zarafi, rashin ɗaukar alhaki da kuma ƙwarewar aiki.
Maimakon gaggauta kafa tsarin ’yan sandan jihohi a faɗin ƙasa, Onu ya buƙaci Gwamnatin Tarayya da Majalisar Dokoki ta Ƙasa su fara tantance yadda ƙungiyoyin tsaron da jihohi ke tallafawa a yanzu suka gudanar da ayyukansu kafin a faɗaɗa ikon aikin ’yan sanda.
Ya ce, “Na yi imanin cewa duk wani sauyin tsarin tsaro ya kamata ya ƙarfafa haƙƙoƙi da ’yancin ’yan Najeriya, ba ya raunana su ba. Duk wani tsarin ’yan sandan jihohi dole ne ya ƙunshi tabbatattun tanade-tanaden Kundin Tsarin Mulki da za su tabbatar da ’yancin gudanar da aiki, tsarin ɗaukar ma’aikata cikin gaskiya, horo na ƙwararru, hanyoyin karɓar ƙorafe-ƙorafe masu zaman kansu, sa ido daga ɓangaren shari’a, da kuma tsauraran hukunci ga duk wanda ya yi amfani da tsarin don manufar siyasa.”
Ya ƙara da cewa Najeriya na buƙatar hukumomin tsaro da za su kare kowane ɗan ƙasa ba tare da la’akari da jam’iyyarsa ta siyasa, ƙabilarsa, addininsa ko matsayinsa a cikin al’umma ba.
“Ba za mu taɓa amincewa da wani gyara ba, ko da kuwa an yi shi da kyakkyawar manufa, ya zama makamin tsananta wa masu adawa da siyasa,” in ji shi.
Jigon na NNPP ya kuma yi kira da a gudanar da faɗaɗɗiyar tattaunawa ta ƙasa tare da ƙarfafa matakan kariya na hukumomi kafin fara aiwatar da tsarin ’yan sandan jihohi.
Ya ce, “A matsayinta na ƙasa, wajibi ne mu gina hukumomin da za su ƙarfafa amincewar jama’a, tabbatar da adalci da kuma bunƙasa dimokuraɗiyya. Tsaro ya kamata ya haɗa kan ’yan Najeriya, ba ya raba su ba. Ya kamata ya kare dimokuraɗiyya, ba ya jefa ta cikin haɗari ba. Saboda haka ina kira da a gudanar da faɗaɗɗiyar tattaunawa ta ƙasa, a ƙarfafa matakan kariya na hukumomi, sannan a aiwatar da tsarin cikin natsuwa tare da fifita muradun ’yan Najeriya fiye da duk wata manufa ta siyasa.”
Wannan gargaɗi na zuwa ne kwanaki biyu bayan Birtaniya ta bayyana goyon bayanta ga ƙoƙarin Najeriya na kafa ’yan sandan jihohi, tana mai bayyana shirin gyaran tsarin tsaro na Majalisar Dokoki ta Ƙasa a matsayin wani babban mataki na gina tsarin aikin ’yan sanda da zai kasance mai ɗaukar alhaki, mai saurin amsa buƙatun al’umma da kuma mai kusanci da jama’a.
Haka kuma, Kakakin Majalisar Wakilai, Tajudeen Abbas, da Shugaban Masu Rinjaye na Majalisar Dattawa, Opeyemi Bamidele, sun tabbatar wa ’yan Najeriya cewa kudirin gyaran Kundin Tsarin Mulki ya ƙunshi ingantattun matakan kariya da za su hana gwamnoni ko wasu masu ƙarfin fada a ji yin amfani da tsarin ta hanyar da ba ta dace ba.
Sun bayyana hakan ne yayin Taron Ƙasa Kan Tsaro da aka gudanar a lokacin Makon Buɗaɗɗen Zama na Majalisar Dokoki ta Ƙasa na 2026 a Abuja, inda ’yan majalisa, shugabannin hukumomin tsaro, gwamnoni, ministoci da abokan hulɗar ci gaba suka tattauna kan sauye-sauyen da ake shirin yi a fannin tsaro da kuma gyaran Kundin Tsarin Mulki.
Muhawara kan kafa ’yan sandan jihohi ta shafe fiye da shekaru ashirin tana jan hankalin al’umma a Najeriya.
Masu goyon bayan tsarin na cewa raba ikon aikin ’yan sanda zai inganta tattara bayanan sirri da kuma saurin magance matsalolin tsaro a matakin jihohi da ƙananan hukumomi. Sai dai masu adawa da tsarin na fargabar cewa gwamnoni za su iya amfani da ’yan sandan jihohi wajen musgunawa abokan hamayyarsu na siyasa.
Sabon yunƙurin kafa tsarin ya biyo bayan aika da kudirin doka da Shugaba Bola Ahmed Tinubu ya yi zuwa Majalisar Dokoki ta Ƙasa, inda ya nemi a yi wa Kundin Tsarin Mulki kwaskwarima domin bai wa jihohi damar kafa da gudanar da nasu rundunonin ’yan sanda.