Kwamishinan Zuba Jari, Kasuwanci, Masana’antu da Haɗin Gwiwa na Jihar Oyo, Farfesa Solihu Adelabu, ya yi kira ga Gwamnatin Tarayya da ta ayyana dokar taƙaita gaggawa kan ilimin malamai da walwalarsu.
Farfesa Adelabu ya yi wannan kiran ne a cikin wata lacca da ya gabatar a bikin Ranar Malamai ta Duniya ta 2026, wanda aka gudanar a Makarantar Sakandaren Musulunci da ke Basorun, Ibadan, ranar Litinin.
Bikin na bana ya yi daidai da cikar shekaru 60 da amincewa da shawarwarin UNESCO da ILO kan matsayi da haƙƙin malamai, wanda aka amince da shi a ranar 5 ga Oktoban 1966. Taken bikin shi ne: “Tsayawa Tare da Malamai: Shekaru 60 na Kare Sana’ar Malanta, Ɗaukaka Matsayinta da Gina Makomarmu.”
A cikin jawabinsa, Farfesa Adelabu ya bayyana wasu daga cikin manyan matsalolin da ke kawo cikas ga ingancin aikin malanta a duniya, musamman a Najeriya, yana mai cewa ƙasar na fuskantar matsaloli da dama a fannin ilimi.
Ya ce: “Ina kira ga Gwamnatin Tarayya da ta ayyana dokar taƙaita gaggawa kan ilimin malamai da walwalarsu. Idan Gwamnatin Tarayya ta ayyana dokar taƙaita gaggawa kan walwalar malamai, za mu ga ci gaba a wannan ƙasa.”
Da yake ambaton bayanan UNESCO, tsohon Kwamishinan Ilimi na Jihar Oyo ya bayyana cewa duniya na buƙatar kimanin malamai miliyan 44 na makarantun firamare da sakandare domin cimma burin samar da ilimi ga kowa.
Ya bayyana ƙarancin albashi, rashin abubuwan more rayuwa na yau da kullum da kuma rashin kyakkyawan yanayin aiki a matsayin wasu daga cikin abubuwan da ke haddasa ƙarancin malamai a ƙasar. Ya ce da zarar ƙwararrun malamai sun samu aikin yi, sau da yawa sukan nemi wasu damar aiki su bar aikin malanta, lamarin da ke bai wa waɗanda ba su da ƙwarewar koyarwa damar shiga aikin.
Ya buƙaci dukkan masu ruwa da tsaki da su bayar da tasu gudummawar wajen bunƙasa fannin ilimi ta hanyar saka hannun jari a cikin malamai.
Ya ce: “A samar da yanayin aiki mai kyau ga malamai. Ina kira ga daraktoci da al’umma da su mutunta malamai kuma su ba su ƙima. Idan muna son ci gaba a wannan ƙasa, dole ne mu daraja malamai kuma mu mutunta su.”
Farfesa Adelabu ya ƙara da cewa imani da makoma da kuma haɗin kai suna da muhimmiyar rawa wajen ciyar da sana’ar malanta gaba da kuma tsara makomarta.
A nasa jawabin, Shugaban Ƙungiyar Malaman Najeriya (NUT), reshen Jihar Oyo, Kwamared Hassan Ajibola Fatai, ya yi maraba da malamai zuwa bikin, yana mai cewa an shirya taron ne domin gane da kuma yaba wa irin gudummawar da malamai ke bayarwa ga al’umma.
Da yake magana kan taken bikin, ya ce tsayawa tare da malamai ya wuce yin bikin kawai, domin yana buƙatar ɗaukar matakai na zahiri wajen mayar da kyawawan manufofi da shirye-shirye zuwa ayyukan da za su amfani al’umma.
Ya yaba wa gwamnatin Gwamna Seyi Makinde bisa ƙoƙarinta wajen bunƙasa ilimi a Jihar Oyo da kuma yadda ta kasance tare da malamai tun bayan da ta hau mulki a shekarar 2019.
Shi ma Shugaban Hukumar Ilimin Firamare ta Jiha (SUBEB), Dakta Nureni Adeniran, ya waiwayi tafiyar shekaru 60 da suka gabata, yana mai cewa inganci da makomar ilimi ba za su iya rabuwa da matsayin malamai, ƙwarewarsu da walwalarsu ba.
Ya ce hukumar za ta ci gaba da aiki tare da hukumomin da abin ya shafa da tsarin ilimi domin ƙarfafa bunƙasa ƙwarewar malamai, inganta hanyoyin koyarwa, tabbatar da ƙa’idojin sana’a, inganta tsarin tallafa wa makarantu da kuma tabbatar da cewa ana sauraron ra’ayoyin malamai wajen inganta ilimin bai ɗaya.
A nata saƙon fatan alheri, Shugabar Hukumar Kula da Ayyukan Malaman Makarantun Sakandare ta Jihar Oyo (TESCOM), Misis Oluwabukola Oladipo, ta taya malamai murnar wannan rana, tare da buƙatarsu da su yi tunani kan tafiyar shekaru 60 da suka gabata.
A wata hira da manema labarai, Sakataren ƙungiyar NUT na Jihar Oyo, Kwamared Olukayode Salami, ya kuma yaba wa gwamnan, yana mai cewa malamai a jihar sun samu biyan albashi cikin lokaci a cikin shekaru bakwai da suka gabata.
Ya bayyana cewa ƙungiyar na shirin horas da malamai domin su ƙara ƙwarewa a fannin fasaha, yana mai cewa babu wani tsarin ilimi da zai iya zarce ingancin malamansa.
A yayin bikin, ƙungiyar ta karrama shugaban makarantar da aka sace, Misis Rachael Alamu, da wasu malamai daga Ƙaramar Hukumar Oriire, a matsayin jarumai maza da mata na gwagwarmayar malamai da ilimi. Haka kuma, an bai wa ɗaliban da lamarin ya shafa kyaututtuka.
Sauran waɗanda aka karrama sun haɗa da Shugaban Kwamitin Ilimi na Majalisar Dokokin Jihar Oyo, Honourable Johnson Ogundele; Shugaban Ma’aikatan Jihar Oyo, Misis Olanike Fasina; Mai Ba Gwamna Shawara na Musamman kan Shisshigin Ilimi, Honourable Abiodun Taimiyu; da Shugaban Kamfanin Pacesetter Transport na Jihar Oyo, Honourable Dikko Salami.